rysunek, ołówek na papierze; wymiary: 54 × 85 cm
zakup – 2025 

Szary rytm IV to kolejna praca z cyklu rysunków Stanisława Ryszarda Kortyki pod tym samym tytułem. Achromatyczna kompozycja o układzie horyzontalnym składa się z poziomych rzędów poskręcanej linii, przypominającej nieco dukt nieczytelnego, odręcznego pisma. Gęste pasma wypełniają szczelnie przestrzeń, od krawędzi do krawędzi; w niektórych miejscach są lekko przerwane, w innych tak zawężone, że się na siebie nakładają i zacierają. W efekcie powstaje fakturalna, walorowa kompozycja o różnych tonach szarości.

Kortyka wielokrotnie powracał do motywu powtarzalnych poziomych linii zapełniających całą przestrzeń kompozycji. Podobne rozwiązania znajdziemy zarówno w innych cyklach rysunków – Sfera szarych rytmów (2001) czy Do horyzontu I-II (Znikający rytm) (2000) – jak i obrazów olejnych, np. Błękitny rytm (1993) czy Znikający rytm (1999-2004). 

Jak pisał Andrzej Jarosz: „Mimo subtelności narzędzia, pozornie nieefektywnie żłobiącego karty papieru, Kortyka uzyskuje w rysunkach zdumiewająco trwałą teksturę podobną do wielopiętrowych struktur jego płócien, zawierającą w sobie malarskość. Jej geneza tkwi w pierwotnym widzeniu pejzażu i jego rejestracji w postaci czarno-białych fotografii”. Artysta szukał powtarzalnych struktur, np. kolein żłobiących ziemię, które dzięki odpowiedniemu kadrowaniu i grze światła zyskiwały na jego zdjęciach niemal abstrakcyjny charakter. Rysunkowe pasma stają się więc pewnym echem realnych krajobrazów.

Karolina Dzimira-Zarzycka

ŹRÓDŁA, BIBLIOGRAFIA, DOKUMENTACJA FOTOGRAFICZNA DZIEŁA:

1. Andrzej Jarosz, Chwila światła, w: Stanisław Ryszard Kortyka. 50 lat pracy twórczej 1969-2019, Wrocław 2019, s. 135-145.
2. Andrzej Jarosz, Bezkresny horyzont. Obrazy Stanisława Ryszarda Kortyki, w: Stanisław Ryszard Kortyka, katalog wystawy, Muzeum Architektury we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. I-XIII.
3. Andrzej Saj, Stanisław Ryszard Kortyka, seria „Wrocławskie Środowisko Artystyczne”, t. 21, Wrocław 2023.